HPV Nasıl Bulaşır? Temas Yolları ve Korunma

Bu içerik, Üroloji Uzmanı Op. Dr. Cem Özlük’ün tıbbi bilgilendirme çerçevesiyle hazırlanmıştır.

HPV çoğunlukla virüsü taşıyan deri veya mukozayla yakın ve doğrudan temas sırasında bulaşır. Vajinal, anal ve oral cinsel temas başlıca aktarım yollarıdır; penetrasyon veya boşalma olması gerekmez. Görünür siğili ya da başka belirtisi olmayan biri de HPV aktarabilir. Prezervatif bulaş olasılığını azaltabilir ancak temas eden bütün genital deriyi kaplamadığı için tam koruma sağlamaz.

HPV’nin başlıca bulaş yolu nedir?

Genital HPV’nin başlıca bulaş yolu yakın cinsel ve genital deri temasıdır. Virüs, enfekte deri veya mukozanın başka bir kişinin duyarlı deri ya da mukozasıyla temas etmesi sonucunda aktarılabilir.

Bulaş şu temaslar sırasında gerçekleşebilir:

• Vajinal cinsel ilişki
• Anal cinsel ilişki
• Oral cinsel temas
• Penetrasyon olmadan genital bölgelerin yakın teması
• Genital bölgeyle temas eden cinsel araçların ortak kullanılması
• Genital bölgeyle doğrudan el teması ve ardından başka bir genital bölgeye temas

Her temasın HPV bulaşıyla sonuçlanacağı söylenemez. Aktarım olasılığı HPV tipi, temas edilen bölge, bağışıklık yanıtı, temasın niteliği ve koruyucu önlemler gibi birçok etkenden etkilenebilir.

HPV bulaşması için cinsel ilişki veya penetrasyon gerekir mi?

Hayır. Penetrasyon gerçekleşmeden de genital bölgelerin yakın deri teması HPV aktarımı için yeterli olabilir.

Bu nedenle “tam cinsel ilişki yaşanmadıysa HPV bulaşmaz” düşüncesi doğru değildir. Sürtünme, genital bölgelerin teması ve genital deriye doğrudan temas sırasında aktarım mümkün olabilir.

HPV’nin aktarılması için:

• Vajinal ya da anal penetrasyon,
• Boşalma,
• Semen teması,
• Kanama,
• Görünür yara

zorunlu değildir.

HPV, yalnızca vücut sıvılarıyla bulaşan bir enfeksiyon gibi değerlendirilmemelidir. Temel mekanizma enfekte deri veya mukozayla yakın temastır.

Görünür siğil yokken HPV bulaşabilir mi?

Evet. HPV taşıyan birçok kişide görünür siğil, ağrı, kaşıntı veya başka bir belirti bulunmaz. Buna rağmen virüs yakın temas sırasında aktarılabilir.

Görünür siğilin bulunmaması:

• Kişinin HPV taşımadığını,
• Virüsü aktaramayacağını,
• Daha önce HPV ile karşılaşmadığını,
• Partnerinde HPV bulunamayacağını

göstermez.

Genital siğile neden olabilen HPV tipleri de görünür lezyon bulunmadığı dönemlerde aktarılabilir. Bu nedenle bulaşın yalnızca gözle görülen siğiller üzerinden gerçekleştiği düşünülmemelidir.

HPV ile genital siğilin belirti ve görünüm farkları genital siğil ve HPV belirtileri sayfasında açıklanmıştır.

HPV oral seksle bulaşır mı?

Evet. HPV oral cinsel temas sırasında ağız ve boğaz bölgesine ya da bu bölgelerden genital alana aktarılabilir. Ancak bir kişide genital HPV bulunması, ağız veya boğaz bölgesinde de enfeksiyon bulunduğunu otomatik olarak göstermez.

Oral HPV enfeksiyonlarının çoğu belirti oluşturmaz. Ağız içindeki her yara, boğaz ağrısı veya ses değişikliği de HPV’ye bağlanamaz.

Oral HPV’nin farklı temas biçimleriyle ne ölçüde aktarıldığına ilişkin bazı ayrıntılar kesin değildir. Bu nedenle yalnızca belirli bir temas öyküsünden enfeksiyonun hangi yolla veya kimden geçtiği sonucuna varılamaz.

HPV el veya parmak temasıyla bulaşır mı?

Başlıca ve iyi belgelenmiş bulaş yolu yakın genital ve cinsel deri temasıdır. Bununla birlikte virüs bulunan genital bölgeye doğrudan temas eden el veya parmakların başka bir genital ya da anal bölgeyle temas etmesi aktarım olasılığı oluşturabilir.

Bu olasılık, el sıkışmak veya gündelik dokunmakla aynı şey değildir. Olağan sosyal temas sırasında genital bölgeyle doğrudan temas bulunmadığından genital HPV’nin bu şekilde bulaşması beklenmez.

Lezyonları koparmak, kesmek veya tıraş sırasında tahriş etmek de uygun değildir. Bu işlemler kanamaya, enfeksiyona ve aynı kişinin yakın deri alanlarında lezyonların yayılmasına katkıda bulunabilir.

Cinsel araçlarla HPV bulaşabilir mi?

Evet. Genital veya anal bölgeyle temas eden cinsel araçların temizlenmeden ya da üzerinde yeni bir prezervatif kullanılmadan paylaşılması HPV aktarımına aracılık edebilir.

Riski azaltmak için:

• Cinsel araçlar paylaşılmamalı veya üretici talimatına uygun biçimde temizlenmelidir.
• Her kişi ve her anatomik bölge için yeni bir prezervatif kullanılmalıdır.
• Vajinal, anal ve oral kullanım arasında temizleme ya da prezervatif değişimi yapılmalıdır.
• Yüzeyi hasar görmüş ve etkili biçimde temizlenemeyen ürünler kullanılmamalıdır.

Bu önlemler riski azaltmayı amaçlar; her durumda tam koruma sağlamayabilir.

HPV öpüşmeyle bulaşır mı?

Genital HPV açısından sarılma, yanaktan öpme ve olağan sosyal temas bulaş yolu kabul edilmez. Ağız ve boğazı etkileyen HPV’nin aktarımında yakın oral temasın rolü araştırılmaktadır; ancak yalnızca öpüşme öyküsünden bulaşın gerçekleştiği veya kaynağının kim olduğu belirlenemez.

Genital siğillerin sıradan öpüşme yoluyla bulaştığını varsaymak doğru değildir. Genital HPV açısından temel risk, genital, anal veya oral bölgeleri içeren yakın cinsel temastır.

HPV tuvaletten, havuzdan veya ortak eşyalardan bulaşır mı?

Tuvalet oturağı, yüzme havuzu, küvet, bardak, tabak, çatal-bıçak ve sıradan ortak yaşam alanları genital HPV’nin olağan bulaş yolları değildir.

Genital HPV şu durumlarla ilişkilendirilmemelidir:

• Aynı tuvaleti kullanmak
• Aynı havuza girmek
• Aynı banyoyu paylaşmak
• Sarılmak veya el sıkışmak
• Aynı bardak veya çatalı kullanmak
• Aynı yatakta yalnızca uyumak
• Ortak çalışma alanında bulunmak

HPV’nin temel aktarım yolu, virüsü taşıyan deri veya mukozayla yakın ve doğrudan temastır. Cinsel araçlar gibi genital bölgeyle doğrudan temas eden nesneler, bardak ya da tuvalet oturağı gibi gündelik eşyalardan ayrı değerlendirilmelidir.

Kişisel hijyen amacıyla havlu ve tıraş ekipmanlarının paylaşılmaması genel olarak uygun olsa da yeni saptanan genital HPV’yi doğrudan ortak havluya, tuvalete veya havuza bağlamak bilimsel olarak desteklenmez.

HPV anneden bebeğe geçebilir mi?

HPV’nin doğum sırasında anneden bebeğe aktarılması mümkündür ancak nadirdir. Çok seyrek olarak çocukta solunum yolunu etkileyen HPV ile ilişkili oluşumlar gelişebilir.

Gebelikte HPV veya genital siğil bulunması, bebeğe mutlaka bulaşacağı anlamına gelmez. Doğum yöntemi de yalnızca HPV varlığına bakılarak belirlenmez; lezyonların yeri, doğum kanalını etkileyip etkilemediği ve diğer obstetrik etkenler birlikte değerlendirilir.

Gebelik ve doğumla ilgili kararlar kişisel tıbbi değerlendirme gerektirir.

HPV vücuda girdikten ne kadar sonra belirti verir?

HPV ile karşılaşma ile görünür siğilin fark edilmesi arasında sabit bir süre yoktur. Siğiller haftalar veya aylar sonra ortaya çıkabileceği gibi yıllar sonra da fark edilebilir. Bazı kişilerde hiçbir zaman görünür siğil gelişmez.

Bu nedenle HPV testi, hücresel değişiklik veya genital siğil saptandığında:

• Enfeksiyonun hangi gün alındığı,
• Hangi cinsel temasta bulaştığı,
• Hangi partnerden aktarıldığı,
• Enfeksiyonun yeni mi eski mi olduğu

çoğu durumda kesin olarak belirlenemez.

HPV uzun süre belirti vermeden bulunabilir. Daha sonra saptanması, mutlaka yakın zamanda edinildiğini göstermez.

HPV saptanması aldatma anlamına gelir mi?

Hayır. HPV veya genital siğil saptanması sadakatsizliğin tıbbi kanıtı değildir.

HPV’nin belirti vermeden kalabilmesi ve lezyonların aylar ya da yıllar sonra fark edilebilmesi nedeniyle enfeksiyon mevcut ilişkiden önce edinilmiş olabilir. Partnerlerden yalnızca birinde siğil görülmesi de virüsün yalnızca o kişide bulunduğu anlamına gelmez.

HPV sonucundan hareketle partneri suçlamak, bulaş zamanını tahmin etmek veya ilişkinin geçmişi hakkında kesin hüküm vermek tıbben doğru değildir.

Partnerle iletişim, değerlendirme ve testlerin sınırları HPV partnerler arasında nasıl yönetilir? sayfasında ayrıca ele alınmıştır.

Tek eşli ilişkide HPV ortaya çıkabilir mi?

Evet. Tek eşli bir ilişkide HPV saptanabilir. Bunun olası nedenleri arasında:

• Enfeksiyonun ilişki başlamadan önce edinilmiş olması,
• Uzun süre belirti vermeden kalması,
• Siğilin daha önce fark edilmeyecek kadar küçük olması,
• Partnerlerden yalnızca birinde görünür belirti gelişmesi

bulunur.

Tek eşli olmak geçmişte edinilmiş bir HPV enfeksiyonunu ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte uzun süreli ve karşılıklı tek eşli ilişkide yeni bir HPV enfeksiyonuyla karşılaşma olasılığı genellikle daha düşüktür.

Prezervatif HPV bulaşını tamamen önler mi?

Hayır. Prezervatif doğru ve düzenli kullanıldığında HPV edinme ve aktarma olasılığını azaltabilir; ancak tam koruma sağlamaz.

Bunun nedeni HPV’nin:

• Penis kökü,
• Skrotum,
• Vulva,
• Perine,
• Kasık,
• Pubik bölge,
• Anüs çevresi

gibi prezervatifin kapatmadığı deri alanlarında bulunabilmesidir.

Bu sınırlama, prezervatifin yararsız olduğu anlamına gelmez. Prezervatif HPV dâhil bazı cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların riskini azaltabilir ve diğer enfeksiyonlara karşı önemli koruma sağlayabilir. Ancak “prezervatif kullandım, HPV kesinlikle bulaşamaz” sonucu çıkarılmamalıdır.

HPV bulaşma olasılığı nasıl azaltılabilir?

HPV ile karşılaşma olasılığını tamamen ortadan kaldıran tek bir önlem yoktur. Riski azaltmaya yardımcı olabilecek yaklaşımlar şunlardır:

• Uygun yaş ve bireysel durum çerçevesinde HPV aşısını değerlendirmek
• Vajinal ve anal ilişkide prezervatifi doğru ve düzenli kullanmak
• Oral temas sırasında bariyer yöntemlerini değerlendirmek
• Cinsel araçları paylaşmamak veya uygun biçimde temizleyip yeni prezervatif kullanmak
• Yeni veya nedeni belirsiz genital lezyonlar varken teması ertelemek
• Partner sayısının artmasıyla yeni HPV türleriyle karşılaşma olasılığının da artabileceğini bilmek
• Genital lezyonları koparmamak, kesmemek veya yakıcı ürünlerle müdahale etmemek
• Önerilen rahim ağzı taramalarını aşı durumundan bağımsız olarak sürdürmek

HPV aşısı mevcut enfeksiyonu temizlemez veya var olan genital siğili tedavi etmez. Aşının amacı, kapsamındaki ve henüz edinilmemiş HPV tiplerine bağlı yeni enfeksiyon riskini azaltmaktır.

Aşının kapsamı ve karar süreci erkeklerde HPV aşısı hakkında bilgilendirme sayfasında ayrıntılı olarak açıklanmıştır.

HPV tamamen ne zaman bulaştırmaz hâle gelir?

Bunun için herkes açısından geçerli kesin bir süre verilemez. Bağışıklık sistemi HPV enfeksiyonlarının büyük bölümünü zaman içinde baskılar; ancak virüsün hangi kişide ne kadar süre aktarılabilir kaldığını rutin muayene veya testle kesin olarak belirlemek mümkün değildir.

Görünür siğillerin kaybolması ya da tedavi edilmesi:

• HPV’nin aynı anda tamamen ortadan kalktığını,
• Aktarım olasılığının sıfırlandığını,
• Bir daha siğil oluşmayacağını

tam olarak önlemez.

Benzer şekilde geçmişte HPV saptanmış olması da kişinin yaşam boyu aynı düzeyde bulaştırıcı kalacağı anlamına gelmez. “Virüs kesin olarak şu tarihte bitti” biçiminde kişisel bir takvim oluşturulamaz.

Yeni genital siğil fark edildiğinde ne yapılmalıdır?

Yeni bir genital veya anal kabarıklık fark edildiğinde yalnızca bulaş kaynağını bulmaya çalışmak yerine öncelikle oluşumun ne olduğunun değerlendirilmesi gerekir. Genital bölgedeki her kabarıklık HPV değildir.

Şu durumlarda değerlendirme ertelenmemelidir:

• Lezyonun hızla büyümesi
• Kanama veya açık yara gelişmesi
• Belirgin sertlik ya da renk değişikliği
• Şiddetli ağrı veya akıntı
• İdrar yapmada güçlük
• Anal kanama veya içeride kitle hissi
• Bağışıklık sisteminin baskılanmış olması
• Tanının belirsiz kalması

Muayene, test ve gerektiğinde biyopsi kararının nasıl verildiği genital siğil ve HPV değerlendirmesi sayfasında açıklanmıştır.

Sık Sorulan Sorular

HPV semenle mi bulaşır?

HPV’nin temel aktarım yolu semen değil, enfekte deri veya mukozayla yakın temastır. Boşalma gerçekleşmeden de bulaş mümkündür. Bu nedenle yalnızca semen temasını engellemek HPV’ye karşı tam koruma sağlamaz.

HPV kan yoluyla bulaşır mı?

Genital HPV, HIV veya hepatit B gibi temel olarak kan yoluyla bulaşan bir enfeksiyon değildir. Başlıca aktarım mekanizması enfekte deri ve mukozayla yakın temastır.

HPV ortak havludan bulaşır mı?

Ortak havlu kullanımı genital HPV’nin olağan ve kanıtlanmış başlıca bulaş yolu değildir. Kişisel hijyen açısından havlu paylaşılmaması uygundur; ancak bir HPV enfeksiyonunun kaynağı yalnızca ortak havlu kullanımına bağlanamaz.

HPV ilk cinsel ilişkide bulaşabilir mi?

Evet. HPV ile karşılaşmak için çok sayıda partner veya uzun bir cinsel yaşam gerekmez. Virüsü taşıyan biriyle gerçekleşen ilk yakın genital veya cinsel temasta da aktarım mümkün olabilir.

Siğil tedavi edilince bulaş tamamen biter mi?

Görünür siğilin tedavi edilmesi virüsün aynı anda tamamen ortadan kalktığını göstermez. Siğiller kaybolduktan sonra HPV’nin ne kadar süre aktarılabilir kalacağı kesin olarak belirlenemez. Tedavi ve tekrar ayrıntıları ilgili sayfalarda ele alınmalıdır.

Bilgilendirme

Bu sayfa genel sağlık bilgilendirmesi amacı taşır; kişisel tanı, test, aşı veya tedavi önerisi değildir. HPV çoğunlukla yakın genital ve cinsel deri temasıyla aktarılır; penetrasyon, boşalma veya görünür siğil bulunması zorunlu değildir. HPV’nin saptandığı tarihten bulaş zamanı ya da kaynağı kesin olarak belirlenemez. Yeni veya değişen genital lezyonlar sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmelidir.

Tıbbi uygunluk notu

Bu konuda izlenecek yaklaşım; kişinin sağlık öyküsü, muayene bulguları, mevcut şikâyetleri ve tıbbi uygunluk sınırları birlikte ele alınarak belirlenir. İnternet üzerinden okunan bilgiler tek başına tanı veya kişiye özel tedavi kararı yerine geçmez.

Kaynaklar

• Centers for Disease Control and Prevention. Human Papillomavirus (HPV) Infection - STI Treatment Guidelines.
• Centers for Disease Control and Prevention. HPV Vaccine Recommendations.
• World Health Organization. Human papillomavirus and cancer.