Erkeklerde HPV Aşısı: Yaş, Dozlar ve Koruyuculuk

HPV aşısı erkeklerde, aşının kapsadığı HPV tiplerine bağlı yeni enfeksiyonların ve bunlarla ilişkili bazı genital siğil ve kanserlerin önlenmesine yardımcı olur. Mevcut HPV enfeksiyonunu, genital siğili veya hücresel değişikliği tedavi etmez. En yüksek koruyucu yarar HPV ile karşılaşmadan önce sağlansa da daha önce cinsel yaşamın başlaması ya da bir HPV tipinin saptanması, kişinin aşı kapsamındaki bütün tiplere karşı korumasız olduğu anlamına gelmez.

HPV aşısı erkeklerde neye karşı koruma sağlar?

HPV aşıları, aşının içinde yer alan HPV tiplerine karşı bağışıklık yanıtı oluşturur. Aşının tip kapsamına bağlı olarak erkeklerde şu durumların önlenmesine katkı sağlayabilir:

• Genital siğiller
• Anal kanser ve kanser öncüsü değişiklikler
• Penis kanseriyle ilişkili bazı HPV enfeksiyonları
• Ağız ve boğaz bölgesindeki bazı HPV ilişkili kanserlere yol açabilen enfeksiyonlar

Aşı bütün HPV tiplerini kapsamaz. Bu nedenle aşı olmak HPV ile ilişkili bütün hastalıkların kesinlikle önleneceği anlamına gelmez.

Erkeklerin aşılanması yalnızca HPV’nin partnere aktarılmasını azaltma amacı taşımaz. Erkeklerin kendilerinde gelişebilecek HPV ilişkili hastalıklara karşı doğrudan korunmaları da aşının temel amaçlarından biridir.

HPV aşısı genital siğili veya mevcut HPV’yi tedavi eder mi?

Hayır. HPV aşısı koruyucudur; mevcut enfeksiyonu veya genital siğili tedavi eden bir uygulama değildir.

Aşı:

• Mevcut genital siğilleri ortadan kaldırmaz.
• HPV’nin vücuttan temizlenmesini hızlandırdığı kanıtlanmış bir tedavi değildir.
• Devam eden enfeksiyona bağlı hücresel değişiklikleri tedavi etmez.
• Siğil tedavisinin yerine geçmez.
• Daha önce oluşmuş bir lezyonun değerlendirilmesini gereksiz hâle getirmez.

Daha önce genital siğil geçirilmiş veya HPV saptanmış olması, kişinin aşı kapsamındaki bütün HPV tipleriyle karşılaştığını göstermez. Bu nedenle geçmiş HPV öyküsü bulunan bir erkekte aşıdan sağlanabilecek olası yarar; yaş, önceki aşılar, bağışıklık durumu ve gelecekte yeni HPV tipleriyle karşılaşma olasılığı dikkate alınarak değerlendirilir.

Genital siğillerin değerlendirme ve tedavi sınırları genital siğil ve HPV değerlendirmesi sayfasında ayrıca açıklanmıştır.

Erkeklerde HPV aşısı hangi yaşta değerlendirilir?

HPV aşısından beklenen yarar, virüsle karşılaşmadan önce uygulandığında en yüksektir. Bu nedenle uluslararası programlar aşılamayı çoğunlukla çocukluk ve erken ergenlik döneminde başlatır.

CDC önerilerine göre:

• Rutin aşılama 11-12 yaşlarında yapılır.
• Aşılamaya 9 yaşından itibaren başlanabilir.
• Daha önce aşılanmamış veya seri tamamlanmamış kişilerde 26 yaşına kadar tamamlama önerilir.
• 27-45 yaş arasında herkese rutin aşılama yerine sağlık profesyoneliyle bireysel karar verilmesi önerilir.

Bu yaş aralıkları uluslararası bir kılavuzun önerileridir. Türkiye’de uygulanacak doz planı; güncel ulusal düzenlemeler, kullanılan aşının ruhsat bilgisi ve kişinin sağlık durumu üzerinden belirlenmelidir.

27 yaşından sonra HPV aşısı yararlı olabilir mi?

Bazı erkeklerde değerlendirilebilir; ancak 27-45 yaş arasındaki her erkek için beklenen yarar aynı değildir.

Erişkinlerin önemli bir bölümü daha önce bazı HPV tipleriyle karşılaşmış olabilir. Bununla birlikte daha önce karşılaşılmış olması, aşının kapsadığı bütün tiplerin geçirilmiş olduğu anlamına gelmez.

Bireysel değerlendirmede şu noktalar ele alınabilir:

• Daha önce HPV aşısı yapılıp yapılmadığı
• Aşı serisinin tamamlanıp tamamlanmadığı
• Geçmişte genital siğil veya HPV ilişkili hastalık bulunması
• Bağışıklık sistemini etkileyen bir durum veya ilaç kullanımı
• Gelecekte yeni bir cinsel partner olasılığı
• Uzun süreli, karşılıklı tek eşli ilişki durumu
• Kullanılacak aşının yaş ve uygulama koşulları

Uzun süredir karşılıklı tek eşli bir ilişkide bulunan kişilerde yeni HPV enfeksiyonu olasılığı genellikle daha düşüktür. Buna karşılık gelecekte yeni bir partner, her yaşta yeni HPV enfeksiyonu açısından risk oluşturabilir.

Yaş ilerledikçe beklenen ortalama yararın azalması, aşının belirli bir doğum gününde aniden etkisiz hâle geldiği anlamına gelmez. Ancak rutin aşılama ile bireysel değerlendirmeye dayalı aşılama birbirinden ayrılmalıdır.

Erkeklerde HPV aşısı kaç doz yapılır?

Doz sayısı; ilk dozun yapıldığı yaşa, bağışıklık durumuna, kullanılan aşının ruhsatına ve uygulanan ulusal programa göre değişebilir.

CDC programında genel yaklaşım şöyledir:

• İlk doz 9-14 yaş arasında yapılıyorsa çoğu kişi için iki doz uygulanır.
• İki doz arasında genellikle 6-12 ay bulunur.
• İlk iki doz 5 aydan daha kısa aralıkla yapılmışsa üçüncü doz gerekebilir.
• Seriye 15 yaşında veya daha sonra başlanıyorsa üç doz uygulanır.
• Üç dozlu program genel olarak 0, 1-2 ve 6. aylarda tamamlanır.
• Bağışıklığı baskılanmış 9-26 yaş grubunda üç doz önerilir.

Dünya Sağlık Örgütünün halk sağlığı programlarına yönelik doz seçenekleri ile CDC programı ve ürünlerin ruhsat bilgileri arasında farklılıklar bulunabilir. Bu nedenle internetten seçilen bir takvim doğrudan uygulanmamalı; kullanılacak ürünün güncel kullanma bilgisi ve sağlık profesyonelinin planı esas alınmalıdır.

Aşı dozunun zamanı geçtiyse seriye baştan mı başlanır?

Çoğu aşı programında dozlar arasındaki süre uzadığında serinin baştan başlatılması gerekmez. Eksik dozlar uygun aralık korunarak tamamlanır.

Bununla birlikte önceki dozun:

• Hangi yaşta yapıldığı,
• Hangi aşının kullanıldığı,
• Kaç doz uygulandığı,
• Dozlar arasındaki sürenin ne olduğu

doğrulanmalıdır. Aşı kaydı bulunamıyorsa veya farklı ülkelerde farklı ürünler uygulanmışsa tamamlama planı sağlık profesyoneli tarafından belirlenmelidir.

HPV aşısından önce HPV testi gerekir mi?

Hayır. Aşı kararı vermek için erkeklere rutin HPV testi yapılması önerilmez.

Bunun birkaç nedeni vardır:

• Erkeklerde genel kullanıma yönelik rutin HPV tarama testi yoktur.
• Bir kişinin bütün vücudundaki HPV durumunu gösteren tek bir test bulunmaz.
• Genital bölgeden alınan bir örnek, aşının kapsadığı bütün HPV tiplerine karşı bağışıklığı göstermez.
• Pozitif sonuç enfeksiyonun ne zaman edinildiğini belirlemez.
• Negatif sonuç daha önce hiçbir HPV tipiyle karşılaşılmadığını kanıtlamaz.
• Mevcut klinik testler hangi aşı tiplerine karşı bağışıklık bulunduğunu güvenilir biçimde göstermez.

Aşı öncesinde rutin HPV testi, antikor testi veya genital sürüntü yapılması gerekli değildir. Ancak görünür siğil, yara, kanama veya başka bir belirti varsa bu bulgu aşı kararından ayrı olarak değerlendirilmelidir.

Genital siğili olan erkek HPV aşısı olabilir mi?

Genital siğil öyküsü veya mevcut HPV enfeksiyonu, tek başına aşı yapılmasına engel değildir. Bununla birlikte aşı mevcut siğili tedavi etmez.

Görünür lezyonu bulunan kişide iki ayrı süreç vardır:

1. Lezyonun doğru tanısı ve gerekiyorsa tedavisi
2. Gelecekteki yeni HPV enfeksiyonlarına karşı aşıdan beklenebilecek yararın değerlendirilmesi

Bu iki süreç birbirinin yerine geçmez. Aşı yapılması nedeniyle siğil muayenesi veya tedavisi ertelenmemelidir. Aynı şekilde siğilin tedavi edilmiş olması da kişinin aşıya ihtiyacı bulunmadığını otomatik olarak göstermez.

HPV aşısı cinsel yaşam başladıktan sonra yapılabilir mi?

Evet. Cinsel yaşamın başlamış olması aşıya tek başına engel değildir.

Cinsel olarak aktif bir kişi bazı HPV tipleriyle karşılaşmış olabilir; ancak aşının kapsadığı bütün tiplerle karşılaşmış olması beklenmez. Aşı, daha önce edinilmemiş tiplere karşı koruma sağlayabilir.

Bununla birlikte aşı:

• Geçmiş temasları ortadan kaldırmaz.
• Mevcut enfeksiyonu temizlemez.
• Bütün HPV tiplerine karşı koruma sağlamaz.
• Bariyer yöntemlerini gereksiz hâle getirmez.
• Görünür lezyonların değerlendirilmesinin yerine geçmez.

HPV’nin partnerler arasında nasıl ele alınabileceği HPV partnerler arasında nasıl yönetilir? sayfasında açıklanmıştır.

HPV aşısının yan etkileri nelerdir?

HPV aşılarından sonra görülen etkilerin çoğu kısa süreli ve hafiftir. En sık bildirilenler şunlardır:

• Enjeksiyon yerinde ağrı
• Kızarıklık veya şişlik
• Baş ağrısı
• Yorgunluk
• Kas veya eklem ağrısı
• Ateş
• Bulantı
• Baş dönmesi

Aşı ve diğer iğne uygulamalarından sonra özellikle ergenlerde bayılma görülebilir. Düşmeye bağlı yaralanmayı önlemek için aşı oturur veya yatar durumdayken uygulanmalı ve kişi uygulamadan sonra önerilen süre boyunca gözlenmelidir.

Şiddetli alerjik reaksiyon nadirdir. Nefes almada güçlük, yüzde veya boğazda şişme, yaygın kurdeşen, belirgin halsizlik ya da bilinç değişikliği gelişirse acil değerlendirme gerekir.

HPV aşısı kısırlığa veya cinsel işlev bozukluğuna neden olur mu?

Mevcut güvenlilik değerlendirmeleri, HPV aşısının erkeklerde kısırlığa, ereksiyon sorununa veya cinsel isteksizliğe neden olduğunu gösteren güvenilir bir kanıt ortaya koymamıştır.

Aşının bağışıklık sistemini kalıcı olarak bozduğu, HPV enfeksiyonuna yol açtığı veya cinsel gelişimi olumsuz etkilediği yönündeki iddialar da mevcut bilimsel verilerle desteklenmemektedir.

HPV aşıları canlı virüs içermez. Bu nedenle aşıdan HPV enfeksiyonu veya genital siğil gelişmez.

Aşı sonrasında başlayan her sağlık sorununun aşıdan kaynaklandığı varsayılmamalıdır. Zaman bakımından art arda gerçekleşen iki olay, tek başına neden-sonuç ilişkisi kurmaz. Beklenmeyen veya şiddetli bir belirti gelişirse tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.

HPV aşısı kimlere uygulanmamalı veya ertelenmelidir?

Önceki HPV aşısı dozuna ya da aşının bir bileşenine karşı ciddi alerjik reaksiyon gelişmiş kişilere aynı aşı yeniden uygulanmamalıdır. Bazı HPV aşılarında maya kaynaklı bileşenler bulunduğundan ciddi maya alerjisi ayrıca bildirilmelidir.

Hafif bir soğuk algınlığı çoğu zaman aşıya engel değildir. Orta veya ağır seyreden akut hastalıkta aşılama, kişi iyileşene kadar ertelenebilir.

Aşı öncesinde sağlık profesyoneline şu bilgiler verilmelidir:

• Önceki aşılardan sonra gelişen ciddi reaksiyonlar
• Bilinen ağır alerjiler
• Bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar
• Bağışıklığı etkileyen ilaç kullanımı
• Kanama bozukluğu veya kan sulandırıcı kullanımı
• Önceki HPV aşılarının tarihleri
• Aşı sonrasında bayılma öyküsü

Bağışıklığı baskılanmış kişiler aşı olabilir; ancak oluşan bağışıklık yanıtı daha düşük olabilir ve uygulanacak doz programı farklılaşabilir.

Aşıdan sonra kondom kullanmak gerekir mi?

HPV aşısı bariyer yöntemlerinin yerini tutmaz.

Aşı bütün HPV tiplerini kapsamadığı gibi diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı da koruma sağlamaz. Kondom ve diğer bariyer yöntemleri HPV aktarım olasılığını azaltabilir; ancak genital bölgenin tamamını kapatmadıkları için tam koruma oluşturmaz.

Aşı sonrasında da:

• Yeni veya şüpheli genital lezyonlar değerlendirilmelidir.
• Diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların riski dikkate alınmalıdır.
• Partnerin anatomisine ve yaşına uygun taramalar sürdürülmelidir.
• Görünür siğil veya tedaviye bağlı açık yara varken temas konusunda sağlık profesyonelinin önerileri izlenmelidir.

HPV aşısı için hangi bölüme başvurulabilir?

Aşı uygunluğu ve eksik dozların tamamlanması aile hekimliği, enfeksiyon hastalıkları veya aşı uygulaması yapan yetkili sağlık kuruluşlarında değerlendirilebilir.

Genital siğil veya başka bir lezyon varsa başvurulacak alan bulgunun yerine göre değişebilir:

• Penis ve idrar kanalı ağzındaki oluşumlar için üroloji
• Genital deride tanısı belirsiz lezyonlar için dermatoloji
• Anal kanal içindeki belirtiler için genel cerrahi veya kolorektal cerrahi
• Ağız ve boğazda geçmeyen lezyonlar için kulak burun boğaz

Aşı danışmanlığı ile mevcut lezyonun tanısı farklı süreçlerdir. Birinin yapılması diğerini gereksiz hâle getirmez.

Sık Sorulan Sorular

HPV pozitif erkeğe aşı yapılır mı?

HPV pozitifliği veya genital siğil öyküsü tek başına aşıya engel değildir. Ancak aşı mevcut enfeksiyonu tedavi etmez. Olası yarar, kişinin yaşı, önceki aşıları ve gelecekte karşılaşabileceği diğer HPV tipleri üzerinden değerlendirilir.

Erkeklere HPV aşısı yapılması gerekli midir?

Uluslararası sağlık kuruluşları erkek çocukların ve genç erkeklerin HPV’ye karşı aşılanmasını önermektedir. Erişkinlerde karar yaşa, önceki aşı durumuna ve beklenen bireysel yarara göre değişir. Türkiye’deki güncel uygulama ve erişim koşulları ayrıca doğrulanmalıdır.

Tek doz HPV aşısı yeterli midir?

Her kişi ve her program için tek dozun yeterli olduğu söylenemez. WHO bazı yaş grupları için halk sağlığı programlarında tek doz seçeneğine yer verirken CDC ve bazı ruhsatlı ürün programları yaşa göre iki veya üç doz kullanır. Uygulanacak plan kullanılan ürünün güncel bilgisine ve yerel önerilere göre belirlenmelidir.

Dokuz bileşenli aşı mevcut HPV’nin dokuz tipini de temizler mi?

Hayır. “Dokuz bileşenli” ifadesi aşının hedeflediği HPV tipi sayısını belirtir. Kişide bulunan HPV tiplerini temizlediği veya dokuz farklı enfeksiyonu tedavi ettiği anlamına gelmez.

HPV aşısından sonra antikor testi yapılır mı?

Rutin olarak hayır. Aşı sonrası bağışıklığı doğrulamak amacıyla kullanılan standart bir HPV antikor testi bulunmamaktadır. Aşı serisinin tamamlanması kayıtlar ve uygulanan programa göre değerlendirilir.

Aşı serisi sırasında genital siğil çıkarsa ne yapılır?

Siğil aşıdan kaynaklanmış kabul edilmez. Lezyon ayrıca muayene edilmelidir. Aşı serisinin sürdürülüp sürdürülmeyeceği, lezyon tedavisinden ayrı olarak sağlık profesyoneliyle değerlendirilir.

Bilgilendirme

Bu sayfa genel sağlık bilgilendirmesi amacı taşır; kişisel aşı, tanı veya tedavi önerisi değildir. HPV aşısı mevcut HPV enfeksiyonunu ya da genital siğili tedavi etmez. Doz sayısı ve uygulama aralıkları yaşa, bağışıklık durumuna, kullanılan ürünün ruhsat bilgisine ve güncel ulusal önerilere göre değişebilir. Aşı planı yetkili bir sağlık profesyoneli tarafından belirlenmelidir.

Kaynaklar

• STI Treatment Guidelines | CDC | https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/default.htm
• HPV information | CDC | https://www.cdc.gov/hpv/

İlgili konular

• HPV ve enfeksiyonlar
• Genital siğil nasıl geçer?
• HPV nasıl bulaşır?